معمای عشق

○
‍ ‍
با یادی از #عمران‌صلاحی
شاعر،نویسنده،مترجم وطنزپرداز
«با دلِ خونین، لبِ خندان بیاور"

شوخ‌طبعی‌های عمران صلاحی مهرِ تأییدی است بر این نظریهٔ برخی از ادبای قدیم: «مضمون در کوچه و خیابان ریخته، هنر در فرم بخشیدنِ به آن‌ها است». صلاحی از دمِ‌دست‌ترین اتفاق‌ها سوژه می‌سازد. جایی خواندم مدتی در انتخابِ عنوانِ اثری مردّد بود، ناگهان کنارِ خیابان نوشتهٔ تابلویی را مناسب‌دید: «عملیاتِ عمرانی»! پیش‌از‌انقلاب مراکزی برای سرگرمی و قمار و «شُربِ مُدام» وجودداشت با نام «تفریحات سالمِ اجتماعی»؛ و عنوان یکی از آثارِ عمران صلاحی «تفریحاتِ سالم» است! در مصاحبه‌ای نیز از او پرسیدند بچهٔ کجایید؟ پاسخ‌داد: «چهارراه گمرگِ امیریه؛ البته نه وسطِ چهارراه!». طنز حتی در شناسنامهٔ آثارِ صلاحی نیز حضور‌دارد. جایی به‌جای «تنظیم‌کنندگانِ کتاب» آورده: «طنزیم‌کنندگان!»

صلاحی جز طنز، اشعارِ جدّی، در قالب‌های گوناگون و در فرم‌های سنتی و نوین نیز فراوان سروده، اما هنرش در خلقِ حکایت‌واره‌ها، روایت‌گونه‌های شوخ‌طبعانه و اشعارِ طنزآمیز، جلوهٔ بیش‌تری‌دارد. شعر بلند و طنزآمیزِ «من بچهٔ جوادیه‌امِ» (۱۳۵۱) او در برخی گزینه‌های شعرِ امروز آمده‌است.

صلاحی به تمهیدات زبانی و آرایه‌های ادبی وقوف‌دارد و به‌‌گونه‌ای سهل‌ِ ‌ممتنع‌ از آن‌ها بهره‌می‌برد. گمان‌می‌کنم او بخشی از این هنرش را مرهونِ دوستیِ دیرینه‌اش با پرویز شاپور و کندوکاو در زوایای ادبیِ کاریکلماتورهای طنازانهٔ اوست. صلاحی از آغازِ جوانی‌اش، تا واپسین روزهای زندگیِ شاپور، از نزدیک‌ترین کسان‌اش بود. او بر برخی از دفترهای شاپور مقدمه ‌نوشت، نامه‌های فروغ به شاپور را («اولین تپش‌های عاشقانهٔ قلبم») باهمکاریِ کامیار (فرزند شاپور و فروغ) سروسامان داد و در قطعاتی نیز از شوخ‌طبعی‌های شاپور یادکرده:

« مستی و راستی»

«شاپورخان می‌گوید:
وقتی که مستِ مستم
تازه
یک آدمِ معمولی هستم».

این شعر کوتاهِ صلاحی نیز کاریکلماتورگونه است:

«فریاد نمی‌زنم
نزدیک‌تر می‌آیم
تا صدایم را بشنوی»

یا این عبارتِ او، که با به‌کارگیریِ آرایهٔ «اِستثنای مُنقطع» طنزی بی‌نظیر ساخته، درحقیقت کاریکلماتور است:

«تنها درآمدِ امسال، پدرمان بود!».

این رباعی‌ را نیز احتمالاً شنیده‌اید یا خوانده‌اید:

هشدار که با درفش نازت‌نکنند
تولیدگرِ برقِ سه‌فازت نکنند
اوضاعِ جهان دِیمی و هرکی‌هرکی است
کوتاه بیا تا که درازت‌نکنند!

#دکتر_احمد_رضا_بهرامی
🍏🍎🍃

👌2👍1

269 viewsFarah, edited 18:02